Jezelf 'even' kwijt zijn. Dissociatie uitgelegd vanuit ervaring.

In deze blog leg ik uit wat dissociatie is, hoe het voelt, waarom je lichaam dit doet en hoe je stap voor stap meer grip kunt krijgen. In zoveel mogelijk gewone taal en vanuit mijn eigen ervaring.

Er waren momenten in mijn leven waarin ik dacht dat het normaal was wat ik ervaarde. Dat iedereen wel eens delen van een dag kwijt was. Dat het niet vreemd was om in een soort bubbel te zitten waarin alles zachter, doffer en vervormd leek. Ik functioneerde wel, maar niet werkelijk vanuit mezelf. Jarenlang besefte ik niet dat dit iets was wat niet iedereen kende. Dat dit geen gewone afwezigheid was, maar een diepere reactie van mijn lichaam.

Misschien herken jij dat je lichaam soms terugtrekt terwijl je hoofd nog door wil. Dat je ineens ver weg voelt. Alsof je er wel bent, maar niet echt aanwezig. Alsof je jezelf hoort praten maar het niet volledig voelt. Dissociatie kan verwarrend zijn, juist omdat je niet altijd direct doorhebt dat het gebeurt.

Wat dissociatie eigenlijk is

Het gebeurt wanneer spanning, prikkels of triggers te veel worden om te verwerken. Je systeem kiest er dan niet bewust voor om uit te gaan, maar het gebeurt als een automatische reactie op overweldiging. Veel mensen kennen een lichte vorm van dissociatie zonder dat ze het zo noemen. Denk aan het moment waarop je na een lange dag in de auto stapt en ineens thuis bent, terwijl jij je de rit zelf nauwelijks kunt herinneren. Je systeem schakelt dan even over op de automatische piloot. Dat is op zichzelf niet gevaarlijk of vreemd. Het is een manier waarop je brein energie bespaart wanneer het druk is geweest.

Dissociatie wordt pas een probleem wanneer het niet bij een kort moment blijft, maar steeds vaker terugkomt en jij er last van hebt. Bijvoorbeeld wanneer je sneller weg bent dan je zou willen, of wanneer je merkt dat gewone dingen ineens moeilijker gaan. Dat je gesprekken minder goed kunt volgen, dat je dingen niet helemaal meekrijgt, of dat het afronden van dagelijkse taken meer energie kost dan normaal. Aanwezig blijven voelt steeds meer als een strijdt, en dat is zwaar.

Dissociatie kan verschillende vormen aannemen, zoals:

• Depersonalisatie waarbij je jezelf vreemd, afstandelijk of niet helemaal aanwezig ervaart

• Derealisatie waarbij de wereld om je heen onwerkelijk of vervormd aanvoelt

• Dissociatieve immobiliteit (freeze-respons) waarbij je lichaam blokkeert en bewegen nauwelijks mogelijk is

• Dissociatieve amnesie waarbij herinneringen, gesprekken of zelfs hele dagen ontbreken
  

Hoewel deze vormen er verschillend uitzien, hebben ze één kern: je lichaam creëert afstand of verdooft tijdelijk je systeem om je te beschermen tegen wat op dat moment te veel is om volledig te voelen.

Hoe dissociatie voelt in je lichaam

Voor mij voelde dissociatie alsof ik achter glas stond. Ik hoorde mezelf praten, maar ik voelde het niet. Soms wilde ik bewegen maar mijn lichaam reageerde niet. Dat verlies van controle vond ik het moeilijkst. Het moment waarop je merkt dat je hoofd doorgaat maar je lichaam uitcheckt.

Er waren periodes waarin er nog iets anders gebeurde. Ik verloor soms volledige stukken tijd. Hele dagen waarop ik later niet meer wist wat ik had gedaan. Gesprekken die ik gevoerd bleek te hebben maar die als een groot vraagteken voelden. Dat hoort bij dissociatieve amnesie en kan enorm verwarrend zijn, juist omdat je aan de buitenkant vaak functioneert alsof alles normaal is.

Misschien herken je dat:

• geluiden gedempt klinken

• je lijf ver weg voelt

• je emoties vlak worden

• je op automatische piloot functioneert

• je merkt dat je er wel bent, maar niet echt aanwezig.
  

Dit zijn geen rare reacties. Dit zijn herkenbare symptomen van dissociatie die veel mensen ervaren. Het zijn signalen dat je systeem probeert te zorgen dat je niet overspoeld raakt.

Waarom dissociatie gebeurt: je zenuwstelsel beschermt je

Dissociatie ontstaat bijna nooit uit het niets. Het voelt vaak alsof we erdoor overvallen worden. Maar wanneer je uitzoomt laat je lichaam vaak al langere tijd subtiele signalen zien. Deze kunnen verschillend zijn, afhankelijk van jouw overlevingsstrategieën, bijvoorbeeld:

• je raakt sneller overprikkeld, geïrriteerd, boos

• je ademt hoog in je borst

• je gaat in overdrive

• je probeert houvast te houden door to-do lijstjes te maken

• je hebt moeite om aanwezig te blijven in gesprekken

• je schrikt sneller

• je slaapt moeilijker

• je hebt pijn aan je schouders, nek en rug

  
  

Wanneer die signalen niet worden herkend, of wanneer je systeem langere tijd onder druk staat, schakelt het uiteindelijk over op bescherming. Dissociatie is dan geen keuze maar een automatische reactie van je lichaam.

Voor veel mensen is dissociatie ooit begonnen als een manier om te overleven in situaties die te veel, te onveilig of te overweldigend waren. Denk hierbij aan (vroegkinderlijke) trauma's en langdurige overbelasting. Je zenuwstelsel heeft geleerd dat afstand creëren helpt om door te gaan wanneer voelen geen optie was.

Later in je leven kan datzelfde beschermingsmechanisme sneller geactiveerd worden. Niet omdat er nu iets gevaarlijks gebeurt, maar omdat je systeem nog steeds volgens dat oude patroon reageert.

Dat gebeurt bijvoorbeeld wanneer:

• je wordt getriggerd door iets uit het verleden

• je te veel van jezelf vraagt in het dagelijks leven

• er langdurige stress of overprikkeling is
  

In dat moment kiest je lichaam opnieuw voor datgene wat ooit heeft geholpen minder voelen, meer afstand, even niet volledig aanwezig hoeven zijn.

Toen ik mij tijdens mijn opleiding verdiepte in het zenuwstelsel, vielen veel puzzelstukjes op hun plek. Er was niets mis met mij. Mijn lichaam deed precies wat het ooit had moeten doen om te beschermen, en wat het nu nog steeds probeert, ook als het niet meer nodig is.

Hoe je kunt terugkeren in je lichaam

Terugkomen uit dissociatie gaat niet in één keer. Het bestaat uit kleine, zachte signalen die je systeem weer een gevoel van veiligheid geven.

Dingen die kunnen helpen om zachtjes terug te komen:

• kijken in de ruimte om je heen zodat je brein zich opnieuw kan oriënteren

• voelen hoe je voeten de grond raken en daar rustig wat druk op geven

• jezelf zacht aanraken, bijvoorbeeld je armen vasthouden, je handen op je buik leggen of langs je benen wrijven en lichte druk geven

• iemand anders vragen je aan te raken als dat veilig voelt en wanneer het zelf niet lukt

• een warme douche nemen

• rustig naar buiten gaan en in beweging komen

• een geur gebruiken die voor jou verbonden is met veiligheid

• dieper ademen of een zachte zucht laten ontstaan, zonder iets te forceren

• een zachte klank maken zodat je lichaam weer ritme en trilling voelt
  

En soms komt daarna de ontlading, geef de ruimte aan de emoties die loskomen.

Het zijn geen snelle oplossingen maar manieren waarop je lichaam merkt dat het weer mag landen. Soms lukt het meteen, soms pas later. Het is een proces van leren herkennen wat voor jou werkt. Je ontwikkelt als het ware je eigen handleiding 'toolkit'. Welke signalen kondigen jouw dissociatie aan? Wat helpt jou om eerder in te grijpen? En hoe kan je omgeving je ondersteunen wanneer je merkt dat je wegzakt? Door dit stap voor stap te ontdekken, bouw je niet alleen aan herstel maar ook aan vertrouwen in jezelf.

Hoe ik in sessies werk met dissociatie

In mijn werk zie ik dissociatie niet als een belemmering, maar als een signaal dat er iets in het systeem aandacht nodig heeft.

Daarom werken we stap voor stap.

• We beginnen met inzicht in jouw zenuwstelsel, wat jouw persoonlijke signalen zijn, hoe het voelt wanneer je langzaam begint weg te glijden en welke ingangen jou helpen om terug te keren

• Samen maken we een soort innerlijke handleiding 'toolkit'. Iedereen dissocieert op zijn eigen manier. Soms komt de ene vorm naar voren, soms een andere. Welke reactie ontstaat, hangt vaak samen met het stuk in jezelf dat op dat moment wordt getriggerd. Daarom vraagt elke vorm vaak een eigen specifieke manier van begeleiding.

  
  

Tijdens sessies blijf ik inchecken en afstemmen. We werken niet alleen met je hoofd maar ook met je lichaam en onderbewuste. Alles gaat in jouw tempo. Niets wordt geforceerd.

En heel belangrijk je gaat bij mij pas naar huis wanneer je weer volledig aanwezig bent in je lijf en in het hier en nu.

Lees hier hoe ik werk.

Wat er verandert wanneer je dissociatie gaat begrijpen

Wat ik vaak zie gebeuren is dat mensen meer grip krijgen wanneer ze begrijpen wat er in hun systeem gebeurt. Er ontstaat minder schaamte en meer zachtheid.

• Je ziet ineens waarom je soms zo leeg of ver weg voelt.

• Puzzelstukjes vallen op hun plek.

• Je leert eerder signalen herkennen en eerder vertragen.

• Je hebt meer ruimte om te voelen zonder meteen te verdwijnen.

• Langzaam groeit je draagkracht, je window of tolerance wordt weer groter.

• Je hoeft minder diep of minder vaak weg te glijden.

Je leert wat jouw systeem nodig heeft om aanwezig te kunnen blijven.

Lees hier meer over mijn trajecten.

Je hoeft dit niet alleen te dragen

Ik weet hoe het voelt om jezelf kwijt te raken zonder dat je precies begrijpt waarom. Dissociatie is geen tegenwerking van je lichaam maar een oude vorm van bescherming. Wanneer je die taal leert herkennen, ontstaat er ruimte om hier op een andere manier mee om te gaan waarbij jij de regie kunt terugnemen, van overleven naar leven.

In mijn begeleiding werk ik met rust, aandacht en jouw tempo. Je bent welkom precies zoals je bent.

Voel je vrij om contact op te nemen als je hierin begeleid wilt worden.