Overlevingsmechanismen na trauma: welke rollen heb jij ontwikkeld en hoe doorbreek je ze?

Veel gedrag dat we zien als “zo ben ik nu eenmaal”, is eigenlijk een overlevingsmechanisme. Overlevingsmechanismen na trauma ontstaan vaak in reactie op langdurige onveiligheid, stress of emotionele afwijzing. Je zenuwstelsel leert wat nodig is om jou zo veilig mogelijk te houden.

Het kiest wat op dat moment het beste werkt binnen de situatie waarin jij bent opgegroeid of geleefd hebt.

Dit was ooit een bescherming, maar het kan je nu in je leven gaan belemmeren.

Welke overlevingsrollen heb jij ontwikkeld?

Wat zijn overlevingsmechanismen na trauma?

Wanneer je langere tijd stress, spanning of onveiligheid ervaart, leert je systeem hoe het daarmee om moet gaan. Hierbij kun je verschillende rollen creëren die jij gaat beschouwen als jouw persoonlijkheid

Misschien herken je jezelf in één van deze rollen:

• De krachtpatser: altijd doorgaan, niet zeuren, niet voelen

• De pleaser: aanpassen, de zo gezegde lieve vrede bewaren, zorgen dat niemand teleurgesteld is

• De control freak: alles overzien, alles (zelf) regelen, geen ruimte voor fouten

• De rebel: zelf bepalen, overal tegenaan trappen, geen machteloosheid willen voelen

• De onzichtbare: je terugtrekken, niet tot last willen zijn, steeds kleiner worden
  

Dit zijn enkele voorbeelden. Het zijn geen labels, maar manieren waarop je zenuwstelsel veiligheid kan proberen te creëren.

En deze rollen hebben jou geholpen. Maar zijn ze nog steeds behulpzaam?

Waarom blijven deze patronen bestaan?

Trauma slaat zich op in jouw hele systeem, het is een programmering die is geactiveerd maar daarna nooit meer is gestopt. Deze programmering bestuurt niet alleen je gedachtes. Het zit opgeslagen in je lichaam, jouw zenuwstelsel, de manier hoe je ademt en hoe je beweegt. Het blijft in een bepaalde waakstand ook als je verstand weet dat het nu anders is.

Daarom blijf je misschien pleasen terwijl je eigenlijk een duidelijke nee voelt. Of neem je de controle over alles over zodra het spannend wordt. Of trek je je terug terwijl je eigenlijk behoefte hebt aan verbinding en contact met anderen.

Het is geen onwil. Het is een oud beschermingsmechanisme.

Hoe begin je met doorbreken?

Het belangrijkste is om mild voor jezelf te zijn en niks te forceren. Het doorbreken van overlevingsmechanismen na trauma vraagt tijd en veiligheid. Begin met kleine stapjes waarbij de eerste stappen zijn:

• Het begint met herkennen. Welke rollen herken jij bij jezelf en schrijf deze voor jezelf op. Misschien heb je wel andere namen voor deze rollen? Hierbij is geen goed of fout. Het is belangrijk dat jij je eigen gedrag gaat 'herkennen'.

• Onderzoeken en observeren. En schrijf vervolgens per rol op: - Wanneer schiet je in die rol? - Bij wie gebeurt dat vooral? - Wat probeer je op dat moment te voorkomen? - Wat voel je in jouw lichaam?
  

Deze inzichten geven jouw de ruimte en regie om de rollen die je aanneemt te gaan doorzien. En daarna komt de volgende stap namelijk

• Oefenen en tools. Ga in kleine stapjes veranderingen aanbrengen. De key in deze is om niet teveel van jezelf te verwachten. Begin klein. En daarbij ga je voor jezelf ontdekken welke tools helpen om je zenuwstelsel te kalmeren.

  Een aantal voorbeelden: - Zeg niet automatisch op alles ja, maar: “Ik kom erop terug.” - Laat iemand anders rijden. - Laat een fout van iemand anders op je werk liggen. - Laat een stilte vallen. - Rond iets niet volledig af.

  - Vraag om hulp bij iets kleins wat je normaal zelf doet.
  

  Tools voorbeelden: - Ademhaling: Box breathing 4-4-4-4. - Ademhaling: 4 tellen in 5-6 tellen uit. - Voeten op de grond: duw je voeten zacht in de vloer en voel je voetzolen. - Oriëntatie: kijk om je heen en benoem 4 dingen die je ziet, 3 die je hoort, 2 die je ruikt, 1 die je voelt. -Handen op je lichaam: een hand op je borst en een op je buik en zacht zeggen “ik ben hier”. - Beweging: schud je armen los of rol je schouders. - Aanraking: geef druk of klop op je lichaam. - Geur: gebruik een geur als anker voor rust, bijvoorbeeld een aura spray of olie die je koppelt aan veiligheid.
  

Kies iets wat veilig genoeg voelt. En herhaal dat.

Zo leert je zenuwstelsel langzaam dat het nu anders is dan toen.

Begeleiding bij trauma en patronen doorbreken

Sommige patronen zitten diep. Zeker bij complex trauma, PTSS of langdurige onveiligheid. Dan is het logisch dat je niet goed weet waar je moet beginnen, of dat het alleen te veel voelt. Voel je dat je dit niet alleen wilt uitzoeken? In mijn praktijk kunnen we samen aan de slag. Lichaamsgericht en afgestemd op jouw zenuwstelsel. Stap voor stap vanuit veiligheid onderzoeken we wat passend is voor jou. Je bent welkom om contact op te nemen. Of bekijk hier mijn aanbod.